Չինացի գիտնականների նոր ուսումնասիրության համաձայն՝ պեր- և պոլիֆտորալկիլային նյութերի (PFAS) ցածր մակարդակի երկարատև ազդեցությունը կարող է խաթարել ուղեղի գործառույթը, վնասել նեյրոնները և խանգարել հիշողությանն ու վարքին։ Արդյունքները մտահոգություններ են առաջացնում, որ լայնորեն տարածված PFAS-ները առողջության համար վտանգ են ներկայացնում նույնիսկ խմելու ջրում և շրջակա միջավայրում արդեն հայտնաբերված մակարդակներում։ Ուսումնասիրությունը հրապարակվել է «Վտանգավոր նյութերի հանդես» (JHM) ամսագրում։
PFAS-ները օգտագործվում են մեծ թվով սպառողական ապրանքների մեջ՝ սկսած չկպչող խոհանոցային սպասքից մինչև փաթեթավորում, ջրակայուն հագուստ, գորգերի մաքրող միջոցներ և հրդեհաշիջման փրփուր։ Քանի որ դրանք դիմացկուն են քայքայմանը, դրանք կուտակվում են հողում, ջրում և կենդանի օրգանիզմներում։ Մարդիկ կարող են ենթարկվել դրանց խմելու ջրի, փոշու, սննդի, կենցաղային քիմիական նյութերի և նույնիսկ կոսմետիկայի միջոցով։
Նոր փորձի ժամանակ մկներին տրվել է ջուր, որը պարունակում էր PFAS-ի 17 տեսակ՝ աղտոտված բնական աղբյուրներին համապատասխանող կոնցենտրացիաներով։ Յոթ շաբաթ անց չորս նյութ (ներառյալ PFOS-ը) կուտակվել է նրանց ուղեղում ավելի մեծ քանակությամբ, քան նրանց արյան մեջ։
Կրծողների մոտ նկատվել է ուղեղի բետա ռիթմերի ակտիվության նվազում (որոնք պատասխանատու են ուշադրության և հիշողության համար) և գամմա ալիքների աճ, որոնք կապված են ճանաչողական բեռի հետ։ Կենդանիների վարքագիծը նույնպես փոխվել է. հիշողության և անհանգստության թեստերում նրանք ավելի քիչ են ուսումնասիրել նոր տարածքներ, խուսափել են բաց տարածքներից և ավելի վատ են տարբերակել ծանոթ և անծանոթ առարկաները։
Մանրադիտակային վերլուծությունը ցույց է տվել հիպոկամպի վնասվածք, որը հիշողության ձևավորման հետ կապված տարածք է։ Միևնույն ժամանակ, նույնիսկ PFAS-ի ցածր չափաբաժինները կարող են խաթարել ուղեղի գործառույթը միանգամից մի քանի ուղղություններով՝ հյուսվածքներում քիմիական նյութերի կուտակումից մինչև գեների և նյութափոխանակության փոփոխություններ։
Գիտնականները ընդգծում են, որ տվյալները ստացվել են մկների վրա, բայց դրանք կարող են նաև համապատասխան լինել մարդկանց համար։
Թարգմանությունը՝ Euromedia24.com-ի
