Կայծակը տեղի է ունենում, երբ ամպրոպային ամպերի ուժեղ էլեկտրական դաշտերը արագացնում են էլեկտրոնները, որոնք բախվում են օդի մոլեկուլների հետ և ստեղծում ռենտգենյան ճառագայթներ: Այս եզրակացությանն են հանգել Փենսիլվանիայի պետական համալսարանի գիտնականները: Ուսումնասիրության արդյունքները հրապարակվել են «Գեոֆիզիկական հետազոտությունների ամսագիր. Ատմոսֆերա» (JGRA) ամսագրում:
Երկար ժամանակ ֆիզիկոսները կարծում էին, որ կայծակը համեմատաբար պարզ էլեկտրական լիցքաթափում է, որը շրջանառվում է ամպրոպային ամպերի և Երկրի մակերևույթի միջև: Սակայն նոր ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ այս բնական երևույթը կարող է առաջանալ ավելի բարդ ձևով:
Գիտնականները մաթեմատիկական մոդել են օգտագործել՝ բացատրելու համար, թե ինչպես են ռենտգենյան ճառագայթները հայտնվում մթնոլորտում կայծակից առաջ: Նրանց կարծիքով, ամեն ինչ սկսվում է տիեզերական ճառագայթների ազդեցության տակ ձևավորվող էլեկտրոններից:
Այս մասնիկները արագանում են ամպրոպային ամպերի ներսում գտնվող էլեկտրական դաշտերով, բախվում օդի մոլեկուլների հետ և առաջացնում ռենտգենյան ճառագայթներ: Սա, իր հերթին, սկսում է շղթայական ռեակցիա, որը, ի վերջո, հանգեցնում է կայծակի: Այս երևույթը հայտնի է որպես երկրային գամմա-ճառագայթային բռնկում:
«Մեր արդյունքները տալիս են բնության մեջ կայծակի առաջացման առաջին ճշգրիտ քանակական բացատրությունը», - ասաց ուսումնասիրության ղեկավար, պրոֆեսոր Վիկտոր Պասկոն:
Հեղինակները համեմատել են այս մոդելները իրական դիտարկումների հետ՝ արբանյակներից, գետնից և բարձր բարձրության ինքնաթիռներից։ Սա օգնել է հասկանալ, թե ինչ պայմաններում են ռենտգենյան և ռադիոազդանշանների պայթյունները հայտնվում ամպերում՝ նույնիսկ կայծակից առաջ։
Ինչպես նշել է պրոֆեսոր Պասկոն, նման շղթայական ռեակցիան կարող է տեղի ունենալ տիեզերքի շատ կոմպակտ տարածքներում, նման այն տարածքներին, որտեղ ֆիզիկոսները նախկինում գրանցել են գամմա-ճառագայթային բռնկումներ։ Այն կարող է նաև տեղի ունենալ շատ տարբեր ուժգնությամբ, ինչը բացատրում է, թե ինչու ամպրոպների ժամանակ որոշ ռենտգենյան բռնկումներ չեն ուղեկցվում ռադիոալիքների կամ լույսի բռնկումներով։
Թարգմանությունը՝ Մանուել Թամազյանի
