Միչիգանի համալսարանի գիտնականները պարզել են, որ ուղեղը զգում է ցուրտ ջերմաստիճանը մասնագիտացված զգայական շղթայի միջոցով, որը տարբերվում է ջերմության համար պատասխանատու ուղիներից: Ուսումնասիրության արդյունքները հրապարակվել են Nature Communications (NatCom) ամսագրում:
Նախկինում ենթադրվում էր, որ բոլոր ջերմաստիճանային ազդանշանները՝ ցրտից մինչև տաքություն, ուղեղ են հասնում մեկ ընդհանուր ալիքով: Այնուամենայնիվ, նոր ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ կան առանձին նեյրոնային շղթաներ՝ ցուրտը ճանաչելու համար, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ հասկանալ և բուժել ջերմաստիճանի ընկալման խանգարումները:
Գիտնականները այս ուղին հետևել են մկների մոտ՝ օգտագործելով պատկերագրական տեխնոլոգիա, էլեկտրաֆիզիոլոգիական մոնիթորինգ և գենետիկական վերլուծություն: Նրանք հայտնաբերել են մաշկի հատուկ ընկալիչներ, որոնք ակտիվանում են 15-ից 25°C ջերմաստիճանում: Այս սենսորները գրգռում են զգայական նեյրոններ, որոնք ազդանշաններ են փոխանցում ողնուղեղին, որտեղ դրանք ուժեղացվում են՝ նախքան ուղեղ ուղարկելը:
Մինչդեռ միայն սառը ընկալիչների հայտնաբերումը հետազոտողներին 2021 թվականին Նոբելյան մրցանակ բերեց, ողնաշարի միջնեյրոնների դերի ուսումնասիրությունը սառը ազդանշանի ուժեղացման գործում նոր քայլ էր զգայական համակարգերի ուսումնասիրության մեջ: Մկների մոտ այս բջիջները անջատելով՝ գիտնականները պարզեցին, որ կենդանիները դադարել են արձագանքել ցրտին, բայց մնացել են զգայուն ջերմության նկատմամբ:
«Սա ցույց է տալիս, որ ցուրտը փոխանցվում է իր յուրահատուկ ուղով՝ առանձին այլ ջերմաստիճանային խթաններից», - բացատրեց ուսումնասիրության համահեղինակ Բո Դուանը։
Խումբն այժմ մտադիր է ուսումնասիրել սառը շղթայի փոխազդեցությունը այլ զգայական համակարգերի հետ, ներառյալ ցավը և քորը։ Հայտնագործությունը կարող է ունենալ գործնական նշանակություն։ Օրինակ, քիմիաթերապիա անցնող հիվանդները հաճախ տառապում են սառը ալոդինիայից՝ նույնիսկ թեթև սառեցման նկատմամբ ցավոտ ռեակցիա։ Այս զգայունության հիմքում ընկած մեխանիզմների հասկացումը կարող է օգնել մշակել թիրախային թերապիաներ, որոնք կնվազեցնեն անհարմարությունը և կողմնակի ազդեցությունները։
Թարգմանությունը՝ Euromedia24.com-ի
