Սլովակիայի նախկին ղեկավարները կոչ են արել երկրի նախագահին նպաստել Ադրբեջանում գտնվող հայ բանտարկյալների ազատ արձակմանը: Սլովակիայի կառավարության մի շարք նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, այդ թվում՝ երկրի նախկին վարչապետը, բաց նամակ են հղել Սլովակիայի նախագահ Պետեր Պելեգրինիին՝ կոչ անելով ազատ արձակել Ադրբեջանում դատապարտված հայ բանտարկյալներին:
Դիմումը ստորագրել են Սլովակիայի Ազգային խորհրդի նախկին նախագահ Ֆրանտիշեկ Միկլոշկոն, Սլովակիայի Հանրապետության նախկին վարչապետ Յան Չարնոգուրսկին և Սլովակիայի Ազգային խորհրդի նախկին նախագահ Պավոլ Հրուշովսկին։
Նամակում ասվում է.
«Սլովակիայի Հանրապետության նախագահ Պետեր Պելեգրինիին, Բրատիսլավա, 2026 թվականի հուլիսի 24
Հարգելի´ պարոն նախագահ,
հուլիսի առաջին կեսին Դուք պաշտոնական այցով եղաք Ադրբեջանի Հանրապետությունում։
Ինչպես նշեցիք Ձեր ելույթում, այցի նպատակն էր զարգացնել մեր երկրների միջև համագործակցությունը էներգետիկայի, տնտեսության, տրանսպորտի և պաշտպանության ոլորտներում, ինչպես նաև մասնակցել հակամարտությունից տուժած տարածաշրջանների վերականգնմանը։
Ձեր այցի քաղաքական գագաթնակետը Լեռնային Ղարաբաղում Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ Ձեր հանդիպումն էր։
Այցի ընթացքում դուք համատեղ դրեցիք նոր դպրոցի հիմնաքարը և հաստատեցիք մի շարք միջպետական համաձայնագրեր։ Լեռնային Ղարաբաղը պատմականորեն հայկական տարածք է և Հայ Առաքելական Եկեղեցու ամենակարևոր հոգևոր կենտրոններից մեկը։
Այս տարածաշրջանը դարեր շարունակ կապված է եղել հայկական քրիստոնեության պատմության հետ և հայտնի է իր հին եկեղեցիներով ու վանքերով։ Ամբողջ տարածաշրջանը դեռևս պահպանում է հին հայկական քրիստոնեական ժառանգության ակնառու հուշարձաններ։
2023 թվականի սեպտեմբերին՝ Ադրբեջանի ռազմական հարձակումից հետո, Բաքուն լիակատար վերահսկողություն հաստատեց Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ։ Արդյունքում, տարածաշրջանի գրեթե ամբողջ բնիկ հայ բնակչությունը՝ ավելի քան 100,000 մարդ, ստիպված եղավ լքել իր տները։
Մայրաքաղաք Ստեփանակերտում քանդվել են նախկին կառավարական շենքերը, այդ թվում՝ խորհրդարանի շենքը։ Կան նաև բազմաթիվ հաղորդագրություններ պատմական և մշակութային հուշարձանների, այդ թվում՝ հայկական քրիստոնեական ժառանգության վայրերի ոչնչացման, վնասման կամ փոփոխման մասին։ Ներկայումս Լեռնային Ղարաբաղում հայ բնակչությունը գործնականում գոյություն չունի։
Ադրբեջանի իշխանությունները նաև ձերբակալել են Լեռնային Ղարաբաղի նախկին ռազմական և քաղաքական ղեկավարության մի քանի բարձրաստիճան անդամների։ Հետագայում նրանք դատապարտվել են երկարատև ազատազրկման այնպիսի դատավարություններում, որոնց քաղաքական դրդապատճառները և միջազգային չափանիշներին համապատասխանությունը լուրջ կասկածներ են առաջացնում։
Դատապարտվածների թվում են՝
Արայիկ Հարությունյանը՝ Արցախի Հանրապետության նախկին նախագահ, դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման։
Դավիթ Բաբայանը՝ Արցախի Հանրապետության նախկին արտաքին գործերի նախարար, դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման։
Դավիթ Իշխանյանը՝ Ազգային ժողովի նախկին նախագահ, Արցախի Հանրապետության նախագահի պաշտոնակատար, դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման։
Դավիթ Մանուկյանը՝ գեներալ-մայոր, Արցախի պաշտպանության բանակի նախկին առաջին տեղակալ, դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման։
Լևոն Մնացականյանը՝ գեներալ-լեյտենանտ, պաշտպանության նախկին նախարար և Արցախի պաշտպանության բանակի հրամանատար, դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման։
Արկադի Ղուկասյանը՝ Արցախի Հանրապետության նախկին նախագահ, դատապարտվել է 20 տարվա ազատազրկման։
Բակո Սահակյանը՝ Արցախի Հանրապետության նախկին նախագահ, դատապարտվել է 20 տարվա ազատազրկման։
Ռուբեն Վարդանյանը՝ Արցախի Հանրապետության նախկին պետական նախարար, որը փաստացի ղեկավարել է կառավարությունը, դատապարտվել է 20 տարվա ազատազրկման։
Պարո´ն նախագահ,
Սլովակիայի Հանրապետությունը դարձել է Եվրոպական Միության առաջին անդամ պետությունը, որի բարձրագույն ղեկավարը այցելել է Լեռնային Ղարաբաղ 2023 թվականի սեպտեմբերի իրադարձություններից ի վեր: Այսպիսով, տարածաշրջանում տեղի ունեցած ողբերգական իրադարձությունները գործնականում մնացել են առանց պատշաճ քաղաքական գնահատականի։
Նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ Ղարաբաղում Ձեր ելույթում Դուք տեղի ունեցածը անվանեցիք «Ղարաբաղի ազատագրում»: Այս համատեքստում Ձեր հյուրընկալողների կողմից Ձեզ ցուցաբերված ընդգծված հյուրընկալությունը հասկանալի է դառնում։
Առանց լրացուցիչ մեկնաբանությունների կթողնենք Աղդամում դպրոցի հիմնաքարը դնելու մտադրությունը, որը նախատեսվում է անվանակոչել գեներալ Միլան Ռաստիսլավ Շտեֆանիկի անունով: Հարգելի պարոն նախագահ, Ավտորիտար ռեժիմները գոյատևում են մարդու իրավունքներն ու ազատությունները ճնշելով:
Եթե ժողովրդավարական աշխարհի բարձրագույն ներկայացուցիչները նախկինում չխոսեին կոմունիստական բլոկի երկրներում մարդու իրավունքների պաշտպանության մասին, Սլովակիան այսօր ազատ պետություն չէր լինի, իսկ Դուք՝ Սլովակիայի Հանրապետության նախագահ չէիք լինի։
Քրիստոնեական արժեքների և մարդու իրավունքների պաշտպանության անունով, որը Դուք բազմիցս ընդգծել եք, մենք կոչ ենք անում Ձեզ նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ բարձրացնել Ադրբեջանում բոլոր քաղբանտարկյալների, այդ թվում՝ Լեռնային Ղարաբաղի նախկին ռազմաքաղաքական ղեկավարության վերոնշյալ ներկայացուցիչների ազատ արձակման հարցը։
Մենք դիմում ենք Ձեզ՝ որպես Սլովակիայի Հանրապետության նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաների, ինչպես նաև որպես անհատների, ովքեր պաշտպանել են մարդու իրավունքներն ու ազատությունները Չեխոսլովակիայի կոմունիստական ռեժիմի ժամանակ։
Խորին հարգանքով՝ Ֆրանտիշեկ Միկլոշկո՝ Սլովակիայի Հանրապետության Ազգային խորհրդի նախկին նախագահ, Յան Չարնոգուրսկի՝ Սլովակիայի Հանրապետության նախկին վարչապետ, Պավոլ Հրուշովսկի՝ Սլովակիայի Հանրապետության Ազգային խորհրդի նախկին նախագահ»։
Հիշեցնենք, որ 2026 թվականի հուլիսի 13-ին Սլովակիայի նախագահ Պետեր Պելեգրինին պաշտոնական այցով ժամանեց Ադրբեջան՝ նախագահ Իլհամ Ալիևի հրավերով։
Հաջորդ օրը՝ հուլիսի 14-ին, Ադրբեջանի և Սլովակիայի նախագահները համատեղ հայտարարություններ արեցին Ադրբեջանի կողմից օկուպացված հայկական Շուշի քաղաքում։
Իր այցի ընթացքում Պետեր Պելեգրինին մասնակցել է նաև Սլովակիայի մասնակցությամբ կառուցվելիք դպրոցի հիմնարկեքի արարողությանը։
