Վերջին Իրան-ԱՄՆ միջնորդավորված հանդիպումը լայն արձագանք է գտել միջազգային հանրության շրջանում: Միջազգային կարևոր դերակատարները՝ ԵՄ-ն, ՌԴ-ն, Չինաստանը, տարբեր գնահատականներ են հնչեցրել՝ կապված հանդիման օրակարգի, արդյունքների և տարածաշրջանային կայունության վրա դրա հնարավոր ազդեցության վրա:
Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարար Ժան-Նոել Բարոն ասել է, որ «շատ է ողջունում» ԱՄՆ-Իրան բանակցությունների առաջին փուլը: Նաև նշել է, որ , որ ինքը Գերմանիայի, Մեծ Բրիտանիայի և այլ դաշնակիցների հետ միասին «զգոն» է լինելու՝ ապահովելու, որ Իրանի և Միացյալ Նահանգների միջև ցանկացած բանակցություն «համապատասխանի» Իրանի միջուկային ծրագրի վերաբերյալ նրանց ազգային շահերին:
«Մենք կհետևենք իրավիճակին մեր բրիտանացի և գերմանացի ընկերների և գործընկերների հետ՝ համոզվելու համար, որ ցանկացած բանակցություն համահունչ լինի եվրոպական անվտանգության շահերին»,- նշել է Ֆրանսիայի ԱԳ նախարարը:
Այս մասին նա հայտարարել է Լյուքսեմբուրգում Եվրամիության ԱԳ նախարարների հանդիպմանն ընդառաջ:
Միջազգային կազմակերպություններում Ռուսաստանի մշտական ներկայացուցիչ Միխայիլ Ուլյանովը Օմանում Իրան-ԱՄՆ բանակցությունների արդյունքները «հուսադրող» է անվանել։
«Օմանում հանդիպման արդյունքների հետ կապված՝ և՛ իրանցիները, և՛ ամերիկացիները բանակցությունները որակել են որպես դրական և կառուցողական, և դա հուսադրող է»,- գրել է Ուլյանովը Telegram-ի իր ալիքում։
Կատարի կառավարությունը նաև հայտարարություն է տարածել՝ հույս հայտնելով, որ բանակցություններում «դրական ոգի» կտիրի, հավելելով, որ երկիրը աջակցում է «ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև առկա բոլոր չլուծված խնդիրները լուծելու դիվանագիտական և երկխոսության մոտեցումներին՝ որպես տարածաշրջանային և միջազգային մակարդակներում անվտանգության, խաղաղության, կայունության և զարգացման կարևորության հարցում անսասան հավատքի մաս»:
Օմանի արտգործնախարար Բադր բեն Համադ ալ Բուսաիդին, ով միջնորդ է Իսլամական Հանրապետության և ԱՄՆ-ի միջև բանակցություններում, ավելի վաղ X սոցիալական ցանցում գրառում էր կատարել՝ բանակցությունների մթնոլորտը բնութագրելով բարեկամական և խաղաղ և շնորհակալություն հայտնելով երկու կողմերին։
Սաուդյան Արաբիայի արտաքին գործերի նախարարությունը նաեւ հայտարարություն է տարածել, որ երկիրը ողջունում է Իրանի եւ ԱՄՆ-ի միջեւ բանակցությունները։ Հայտարարության մեջ ասվում է. «Մենք հուսով ենք, որ Իրան-ԱՄՆ բանակցությունների արդյունքները կօգնեն ամրապնդել անվտանգությունը, կայունությունը և խաղաղությունը տարածաշրջանում և աշխարհում»:
Իրաքի և Թուրքիայի պատվիրակությունները՝ երկու երկրների արտգործնախարարների գլխավորությամբ, Անթալիայում կայացած հանդիպմանը ողջունել են 2025 թվականի ապրիլի 12-ին Մուսկատում կայացած Իրանի և ամերիկյան պատվիրակությունների վերջին հանդիպման դրական արդյունքները և ընդգծել, որ այդ բանակցությունների շարունակությունը ճանապարհ կհարթի այս հակամարտության խաղաղ լուծում գտնելու համար։
Չինաստանի ԱԳՆ խոսնակ Լին Ջիանը, անդրադառնալով Օմանում Թեհրան-Վաշինգտոն բանակցություններին, ԱՄՆ-ին կոչ է արել այդ բանակցություններում ցուցաբերել «քաղաքական ազնվություն և փոխադարձ հարգանք»։
Ջիանն այս առնչությամբ ասել է. «Միացյալ Նահանգները, որպես երկիր, որը միակողմանիորեն դուրս է եկել Իրանի միջուկային խնդրի շուրջ համապարփակ համաձայնագրից (JCPOA) և ստեղծել այս պայմանները, պետք է ցուցաբերի քաղաքական ազնվություն և փոխադարձ հարգանք»:
Նա ընդգծել է. Վաշինգտոնը պետք է երկխոսության և խորհրդակցության մեջ մտնի և միևնույն ժամանակ դադարեցնի ուժի կիրառման իր սխալ մոտեցումը՝ առավելագույն ճնշում գործադրելու համար։
Չինացի բարձրաստիճան դիվանագետը հավելեց. Չինաստանը շարունակում է կապ պահպանել ներգրավված բոլոր կողմերի հետ, ակտիվորեն նպաստում է խաղաղությանն ու երկխոսությանը և կոչ է անում հնարավորինս շուտ գտնել դիվանագիտական լուծումը:
Պարսից ծոցի համագործակցության խորհուրդը բանակցություններից դրական արդյունքների և Իրանի և ԱՄՆ-ի միջև համագործակցության նոր հորիզոնների բացման հույս ունի:
ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև միջուկային բանակցություններին ուշադիր հետևում է նաև Իսրայելը և իսրայելցի պաշտոնյաները խորը մտահոգություն են հայտնում Իրանի հետ ԱՄՆ-ի միջուկային ծրագրի շուրջ բանակցությունների վերաբերյալ: Այս մասին հայտնում են իսրայելական լրատվամիջոցները:
Որոշ իսրայելցի վերլուծաբանների գնահատականն այն է, որ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը կարող է ցանկանալ գործարք կնքել Իրանի հետ, նույնիսկ այնպիսի գործարք, որն ամբողջությամբ չի քանդի իրանական միջուկային զենքի ծրագիրը:
Որոշ պաշտոնյաներ կարծում են, որ Իրանը կարող է առաջարկել փակել կամ ոչնչացնել իր որոշ միջուկային օբյեկտներ՝ առանց իր միջուկային զենքի ծրագիրը լիովին ապամոնտաժելու, փորձելով Թրամփին ներկայացնել ընկալվող դիվանագիտական հաղթանակը:
Թեև Իսրայելն ուղղակիորեն չի մասնակցում բանակցություններին, նա կենսականորեն շահագրգռված է դրանց ելքով:
Իսրայելը համոզված է, որ ռազմական գործողությունների սպառնալիքը, ներառյալ տարածաշրջանում ամերիկյան զորքերի և կարողությունների ուժեղացումը, հութի ապստամբների վրա հարձակումների հետ մեկտեղ, ազդեցիկ են Իրանին բանակցությունների սեղանի շուրջ բերելու համար: Այնուամենայնիվ, կա որոշակի մտավախություն, որ Միացյալ Նահանգները կարող է տոկունություն չունենալ երկար, դժվարին բանակցությունների համար:
Մինչ Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն արտահայտում էր իր շահագրգռվածությունը Լիբիայի օրինակով , իսրայելցի պաշտոնյաներից շատ քչերն են կարծում, որ նման տարբերակ հնարավոր է Իրանի միջուկային ծրագրի դեպքում:
Ի տարբերություն Լիբիայի դիկտատոր Մուամար Քադաֆիի, ում առաջնային հետաքրքրությունը միջուկային զենքի նկատմամբ քաղաքական էր, իրանական վարչակարգը, ըստ երևույթին, առաջնորդվում է ուժեղ գաղափարական դրդապատճառներով միջուկային կարողություններին հասնելու համար:
Բացի այդ, Քադաֆիի կողմից իր միջուկային ծրագրի հանձնումը հետագայում նրան ավելի խոցելի դարձրեց արտաքին միջամտության համար, ինչը հանգեցրեց նրա տապալմանը և մահվանը լիբիացի ապստամբների ձեռքով ՛՛արաբական գարնան՛՛ ընթացքում:
Մտահոգություն կա նաև, որ Թրամփը, որն այժմ ղեկավարում է իր երկրորդ ժամկետը, չի կարողանա իրականացնել բանակցված որևէ գործարք, որքան էլ խիստ լինի, երբ նա հեռանա պաշտոնից:
Այնուամենայնիվ, մտավախություն կա, որ Թրամփին հաջորդող վարչակազմը կարող է այդքան զգայուն չլինել Իսրայելի մտահոգությունների նկատմամբ, մասնավորապես՝ կապված Իրանի միջուկային օբյեկտներին հնարավոր ռազմական հարվածի աջակցության հետ:
Նշենք որ, ըստ կողմերի նախնական պայմանավորվածության դիվանագիտական հանդիպումները կշարունակվեն Հռոմում՝ ապրիլի 19-ին:
Նարե Ղազարյան
