Սուրբ Մատրոնայի մասունքը Հայաստանում է: Ռուսական կայսրության խորքերից՝ «գլուբինկայից», Մոսկվա եկած Մատրոնա Նիկոնովան, լինելով կույր, տեսնում էր ապագան և բժշկում էր մարդկանց՝ նույնիսկ ամենաանհույս հիվանդներին: Նա կանխատեսել է Ռուսական կայսրության փլուզումը, հեղափոխությունն ու քաղաքացիական պատերազմը, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմն ու Ռուսաստանի չպարտվելը, Ստալինի մահը, Գորբաչովի չստացված «պերեստրոյկան» և այլ հայտնի իրադարձություններ, բուժել է հազարավոր մարդկանց: Երանելի Մատրոնա Մոսկվացին գիշերուզօր ընդունում էր հավատացյալներին, օգնում և մխիթարում նրանց:
Իր աստվածահաճո գործերի համար Մատրոնա Մոսկվացին Ռուս ուղղափառ եկեղեցու կողմից դասվել է սրբերի շարքին: Ռուս հոգևորականների խոսքով՝ սուրբ Մատրոնային սիրում և մեծարում են նաև Հայ Առաքելական Եկեղեցու հետևորդները:
Կիրակի օրը՝ մայիսի 11-ին, Մոսկվայի և Համայն Ռուսիո պատրիարք Կիրիլի օրհնությամբ, սուրբ Մատրոնա Մոսկվացու մասունքներից մի մասնիկ բերվեց Ռուս ուղղափառ եկեղեցու Երևանյան-Հայաստանյան թեմ: Մասունքի տեղափոխման հանդիսավոր արարողությունը տեղի ունեցավ Երևանի Սուրբ Աստվածածին ռուսական եկեղեցում: Պատարագի և աղոթքի արարողությունը Սուրբ Մատրոնայի մասունքի մոտ առաջնորդում էր Երևանյան-Հայաստանյան թեմի ժամանակավոր կառավարիչ Աքսիյ արքեպիսկոպոս Պոդոլսկին:
Ռուս հոգևորականի խոսքով՝ սուրբ Մատրոնային սիրում և մեծարում են ոչ միայն Ռուս ուղղափառ եկեղեցու հավատացյալնները, այդ թվում՝ ազգությամբ հայ ուղղափառները, այլև Հայ Առաքելական Եկեղեցու հետևորդները:
Մոսկվայից ժամանած արքեպիսկոպոսը պատմում է Սուրբ Մատրոնայի հրաշագործությունների մասին՝ բացատրելով, թե ինչու է նա այդպիսի մեծ ժողովրդականություն վայելում ամբողջ Ռուսաստանում և նույնիսկ Դաշնության սահմաններից դուրս: Մոսկվայի Սուրբ Կույսերի վանքի մոտ, որտեղ ամփոփված են Մատրոնա Մոսկվացու մասունքները, մշտապես մարդկանց հսկայական հերթեր են գոյանում, մարդկանց հոսքն այստեղ երբեք չի դադարում: Դեռ վաղ առավոտից մենաստանի հարակից տարածքում սովորաբար ասեղ գցելու տեղ չի լինում: Հատուկ այդ նպատակով մենաստանին կից կառուցվել է «Պոկրովսկի» հյուրանոցը, իսկ Տագանսկի փողոցում գտնվող մենաստանն օրական ունենում է ավելի քան 10 հազար այցելու: Ռուսաստանի տարբեր մարզերից, արտասահմանից հավատավոր մարդիկ գալիս են՝ հաղորդակից լինելու սրբի մասունքներին և նրա սրբապատկերին: Բոլորի ձեռքին ծաղիկներ են լինում: Նրանք այդ ծաղիկները դնում են ջրով լի ամանի մեջ: Հետո ծաղիկները հատուկ ծիսակարգով օրհնվում են և թերթիկների տեսքով վերադարձվում այցելուներին: Դրանք օգտագործվում են բուժիչ նպատակներով: Աքսիյ արքեպիսկոպոսն ասում է, որ Սուրբ Մատրոնայի մասունքների մոտ աղոթելու են գալիս նույնիսկ այնպիսի մարդիկ, ովքեր հազվադեպ են եկեղեցի մտնում:
Հոգևորականն ընդգծում է՝ այսօր էլ Սուրբ Մատրոնան լսում է մարդկանց աղոթքները և օգնում նրանց կյանքի տարբեր իրավիճակներում: Այժմ Ռուս ուղղափառ եկեղեցին ստեղծել է այդ հնարավորությունը նաև Հայաստանում իր հետևորդների և բոլոր հավատացյալների համար: Ահա թե ինչու Սուրբ Մատրոնայի մասունքի մի մասնիկը Հայաստան բերելը մեծ ոգևորություն էր առաջացրել ռուս ուղղափառ համայնքի շրջանում:
Վաղ առավոտից հավատացյալները հավաքվել էին եկեղեցում՝ դիմավորելու սրբադասված Մատրոնա Մոսկվացու մասունքը: Շուտով նրանց միացավ նաև Հայաստանում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան Սերգեյ Կոպիրկինը: Եկեղեցու ղողանջների ներքո՝ ոսկեզօծ պատյանի մեջ դրված մասունքը հանդիսավոր կերպով ներս բերվեց:
Պատարագը սկսվեց Սուրբ Զատկի աղոթքով ու շարականով. «Քրիստոս հարություն առավ մեռելներից, Իր մահով մահին հաղթեց և Իր հարությամբ մեզ կյանք պարգևեց»:
Պատարագն ընթանում է Ուղղափառ եկեղեցու ծիսակարգի բոլոր կանոններով: Ծիսակատարության առաջին մասը ընծայումն է, որի ընթացքում պատրաստվում են Հացն ու Գինին, որոնք հետո քահանայի աղոթքներով կվերածվեն Քրիստոսի Մարմնի և Արյան: Սկսվում է աղոթքը ողջերի ու մեռյալների համար: Սարկավագը «Ալելուիայի» հնչյունների ներքո հանդիսավոր կերպով ներս է բերում սեղանապետական Ավետարանը, աղոթքներն ու շարականները շարունակվում են մի քանի ժամ: Եկեղեցին լցված է խնկի բույրով:
Տաճարի ճարտարապետությունն ու ներքին հարդարանքը տպավորիչ են: Եկեղեցին ռուսական է, բայց պատերին աչք են զարնում նաև հայկական երանգները: Եկեղեցու ճակատային մասում երեք որմնանկար կա. կենտրոնում սրբապատկերը գրառված է հունարենով, ձախ կողմում Ալեքսանդր Նեվսկին է, իսկ աջ կողմում պատկերված է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը՝ հայերեն գրությամբ: Նույն գաղափարն օգտագործվել է նաև եկեղեցու ներսում: Պատկերակալի կենտրոնում Սուրբ Երրորդության պատկերն է, որը, ինչպես եկեղեցու սպասավորներն են պատմում, համացանցի օգտատերերը կնքել են «Հայկական երրորդություն» անունով, քանի որ Սուրբ Երրորդության թիկունքում պատկերված լեռը, ծառը և տունը ակնհայտ հայկական երանգներ ունեն: Լեռը բիբլիական Արարատն է, ծառը ոճազարդված է ծիրանի ծառի ոճով, իսկ տունը պատկերված է հայկական ուղղափառ եկեղեցիների տարրերով:
Պատկերակալի ամբողջ աջ մասը հայերեն գրություններով է: Այստեղ Քրիստոսի կողքին պատկերված են Հայ առաքելական եկեղեցու այն սրբերը, որոնք ընդհանուր են նաև ուղղափառ եկեղեցու համար, այդ թվում՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը, Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցը, Հռիփսիմյանց կույսերը և մյուս հայտնի սրբերը: Եկեղեցու սրբապատկերների մեջ իր ուրույն տեղն ունի նաև Սուրբ Մատրոնայի սրբապատկերը:
Իսկ այդ ընթացքում պատարագը շարունակվում է: Եկեղեցու ներսում հավաքված ուղղափառ հավատացյալները հոգևորականների հետ հավասար աղոթում են. Աստվածաշնչի նրանց իմացությունը, քրիստոնեական խոնարհությունն ու խորը հավատքը միայն հիացմունք է առաջացնում: Նրանց մեջ կան շատ հայեր: Ուշադրություն է գրավում հատկապես ծնկաչոք աղոթող՝ հայկական զինվորական համազգեստով այս տարեց մարդը: Քրիստոնեական տարբեր եկեղեցիների միջև բաժանումներն ու տարանջատումները աստիճանաբար ջնջվում են Սուրբ Աստվածածնի տաճարի ներսում, և արդեն այդքան էլ էական չէ՝ հայ առաքելական ես, թե ռուս ուղղափառ. Աստված մեկ է բոլորի համար և Նա հավասարապես սիրում է բոլորիս. սա է պատարագիչ հոգևորականի գլխավոր քարոզը: Սուրբ հաղորդությունից հետո Աքսիյ արքեպիսկոպոսը քարոզխոսությամբ դիմեց ժողովրդին՝ շնորհավորելով բոլորին Սուրբ Զատկի լուսավոր տոնի կապակցությամբ:
«Զատկի գիշերը ամենակարևոր գիշերն է յուրաքանչյուր քրիստոնյայի կյանքում»,- ընդգծում է բարձրաստիճան հոգևորականը, - «քանի որ այդ գիշեր Աստված հնարավորություն է մեզ տալիս միշտ լինելու Իր հետ»:
«Մի պահ խորհեք այդ մասին», - շարունակում է արքեպիսկոպոսը, - «որ Հին Կտակարանում, մինչև Փրկչի խաչելությունն ու հարությունը, բոլոր բարեպաշտպները մահից հետո հայտնվում էին դժոխքում, բայց լրիվ այլ բան է տեղի ունենում նոր ժամանակներում՝ շնորհիվ Քրիստոսի զոհաբերության»: Նաև ընդգծում է՝ մեզնից յուրաքանչյուրը կարող է վճռել աշխարհի ճակատագիրը, եթե հետևի Աստծո պատվիրաններին:
Սուրբ Մատրոնայի մասունքը Հայաստանում է լինելու մինչև հուլիսի 1-ը: Այս ընթացքում այն հանգրվանելու է Երևանի, Վանաձորի, Գյումրիի, Պրիվոլնոյեի, Դիմիտրովի ռուսական եկեղեցիներում:
Վերջում մասունքը կրկին բերվելու է Քանաքեռի Սուրբ Աստվածածին ռուսական եկեղեցի, որտեղ նախատեսվում է մասունքը Ռուսաստան վերադարձնելուց առաջ եկեղեցական հանդիսավոր արարողություն իրականացնել:
Մատրոնա Մոսկվացին ծնվել 1881 թվակաինի նոյեմբերի 22-ին՝ Տուլայի նահանգի Սեբինո գյուղում, և մահացել է 1952 թվականի մայիսի 2-ին՝ Մոսկվայի շրջանում: 1999 թվականին Ռուս ուղղափառ եկեղեցին Մատրոնա Մոսկվացուն դասել է սրբերի շարքը՝ նրա մասունքները համարելով սրբություն: Սուրբ Մատրոնայի օրը Ռուսաստանում նշվում է մարտի 8-ին:
