Պետական բյուջեի միջոցները հաճախ անբավարար են, հատկապես Հայաստանի նման երկրում, որն իր համախառն ներքին արդյունքով (ՀՆԱ) 113–րդն է աշխարհում (ՀԲ 2023)։ Բայց արդյո՞ք ֆինանսական ռեսուրսների պակասն է Հայաստանում համայնքների զարգացման միակ խոչընդոտը։
Արդյո՞ք համայնքային իշխանություններն ունեն բավարար հմտություններ՝ առկա ռեսուրսներն ավելի արդյունավետ կառավարելու, լրացուցիչ ֆինանսական միջոցներ ներգրավելու և իրենց համայնքներում կայուն տնտեսական զարգացում ապահովելու համար։
Հայաստանի 71 համայնքներն օժտված են ինքնակառավարման բավական լայն լիազորություններով, ինչը նրանց հնարավորություն է տալիս ինքնուրույն սահմանել իրենց համայնքների տնտեսական առաջնահերթությունները, մշակել զարգացման ռազմավարական նախաձեռնություններ և ներգրավել անհրաժեշտ միջոցներ։
Մինչդեռ համայնքային իշխանությունները մեծամասամբ շարունակում են առաջնորդվել կենտրոնացված կառավարման համակարգից մնացած հնացած, անարդյունավետ կառավարման տրամաբանությամբ, իսկ զարգացման համար լրացուցիչ ֆինանսական ռեսուրսների ներգրավման հիմնական աղբյուրը շարունակում են մնալ պետական սուբսիդիաները։
Ավանդական կառավարման այս եղանակը մեկ այլ խորքային խնդիր է առաջացնում. համայնքների բնակիչները տեղական իշխանություններին չեն ընկալում որպես լիարժեք ինքնակառավարվող մարմիններ, ինչը նրանց զրկում է համայնքի զարգացմանը մասնակցելու մոտիվացիայից։ Մինչդեռ համայնքի մոտիվացված մասնակցությունն ապահովելը առանցքային է երկարաժամկետ հաջողություն հասնելու համար։
Ի՞նչ է համայնքային իշխանություններին առաջարկում «Համայնքի ղեկավարները հանուն տնտեսական զարգացման» նախաձեռնությունը (ՀՀՏԶ), որը ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի (ՄԱԶԾ) և Եվրոպական միության (ԵՄ) համատեղ նախաձեռնությունն է. սովորել, փոխվել ու փոխել։
ՀՀՏԶ նախաձեռնության առանցքում համայնքի զարգացման հիմնական պատասխանատուների՝ համայնքային իշխանությունների կարողությունների զարգացումն է՝ վերապատրաստման ծրագրերի, համաշխարհային լավագույն փորձի ներկայացման, միջազգային մասնագետների կողմից խորհրդատվական աջակցության և գործնականում սովորածը կիրառելու հնարավորություն տալու միջոցով։
Ուսումնական ծրագրերը կազմվել են՝ ելնելով համայնքային զարգացման տարբեր ծրագրերի արդյունավետության վերաբերյալ 55 երկրներում ՄԱԿ-ի կատարած ուսումնասիրությունների արդյունքներից, որոնք վերհանել են այն հիմնական կարողությունները, որոնց բացակայությունը համայնքային իշխանություններին թույլ չի տալիս կայուն զարգացում ապահովել իրենց համայնքներում։
«Ավելի քան 30 տարի Հայաստանում իրականացվող միջազգային զարգացման ծրագրերը որոշակի առաջընթաց են ապահովել, սակայն համայնքների զարգացման ուղղությամբ շատ ավելի արդյունավետ և կայուն արդյունքների հասնելու զգալի հնարավորություն կա»,– ասում է ՀՀՏԶ հայաստանյան ծրագրի համակարգող Քրիստ Մարուքյանը։
Նարինե Հովհաննիսյան
